Column (2)

Laatst aangepast (maandag 13 juli 2009 14:47)

17-02-2005
Culturele Intelligentie
Thuis in de internationale arena.
Alweer een boek over cultuurverschillen op de werkvloer? Er zijn al zo veel uitstekende publicaties op dit gebied. Mocht je deze gedachte in je voelen opkomen, dan heb je volkomen gelijk.

Toch heeft dit boek een toegevoegde waarde. Ik presenteer namelijk een cultuurmodel dat zijn wortels heeft in de beroepspraktijk van mensen in de internationale arena. In meer dan tien jaar internationale consultancy en training van interculturele teams heb ik dit model kunnen ontwikkelen, testen en bijstellen. Het groeide uit tot een compact en krachtig model, waarin je verschillen tussen culturen zichtbaar kunt maken. De ontstane beelden blijken een heel geschikt uitgangspunt te zijn om je 'culturele intelligentie' te scherpen, zodat je de obstakels die je tegenkomt in het werken in een interculturele setting uit de weg kunt ruimen en je effectiviteit kunt verhogen. Ik noem mijn model dan ook 'Cultureel Passe-partout'. Het biedt zowel een omlijsting voor gevisualiseerde culturele kenmerken als een doorlopende toegangskaart tot al die verschillende organisatie- en nationale culturen.

Voor wie
Dit boek is geschreven voor iedereen die zich wel eens verbaast over het feit dat een collega van een andere afdeling of een andere nationaliteit steeds maar niet begrijpt waar je het over hebt, terwijl die collega toch niet dom is. Voor iedereen die het lastig vindt te moeten omgaan met mensen die 'niet normaal' werken, mensen die andere normen volgen. Wie dit boek leest om te ontdekken hoe het komt dat hij een ander almaar niet duidelijk kan maken dat hij gelijk heeft, zal merken dat dat er gewoonweg niet toe doet. Je kunt het grootste gelijk van de wereld hebben en toch bankroet gaan. In een interculturele omgeving is gelijk hebben of efficiënt werken geen garantie voor succes.
Hoewel de voorbeelden voornamelijk komen uit de praktijk van multinationale ondernemingen, zijn de inzichten ook heel bruikbaar voor de chef van een supermarkt in zijn interculturele team van medewerkers, of voor ambtenaren die met de uitbreiding van de Europese Unie te maken krijgen met vele nieuwe collega's die er andere communicatiestijlen en opvattingen op nahouden. Culturele intelligentie helpt ons op nationaal niveau, op organisatie- en beroepsniveau en zelfs op afdelingsniveau betere resultaten te behalen in situaties waarin meerdere culturen samenwerken.

Achtergrond
Als we voor het aanscherpen van onze culturele intelligentie op zoek gaan naar onderzoeken, theorieën en modellen, dan komen we onvermijdelijk uit bij twee Nederlandse 'goeroes' ('leraren' in Hindi): Geert Hofstede en Fons Trompenaars. Zij hebben ieder hun eigen school en die twee scholen staan nogal onverzoenlijk tegenover elkaar. Hofstede stelt dat cultuur niet verandert, of in ieder geval zo langzaam dat de gegevens die hij eind jaren zestig, begin jaren zeventig verzamelde geldig blijven voor de 21ste eeuw. Voor Trompenaars daarentegen is cultuur een proces van veranderingen en leren daarmee te leven. Hij ververst zijn gegevens met doorlopend onderzoek.
Vanaf 1993 heb ik bijna drie jaar samengewerkt met het aan Hofstede gelieerde Institute for Training in Intercultural Management (ITIM) en ongeveer net zo lang met het bureau van Fons Trompenaars, Trompenaars-Hampden-Turner Culture for Business (THT). Dat gaf me de kans om uit de eerste hand alle finesses te leren kennen van de door beide goeroes ontwikkelde modellen en trainingsmethoden. Belangrijker nog, door het contact met de cursisten kon ik zien hoe zij reageerden op het gedachtegoed van Trompenaars en Hofstede, en dat gaf me inzicht in zowel de rijkdom ervan als in de beperkingen. Die beperkingen vinden deels hun oorsprong in het feit dat beide onderzoekers steunen op gegevens die zijn verzameld uit vragenlijsten. Hoe ingenieus vragenlijsten ook zijn, mensen blijven onvoorspelbaar in hun interpretaties van de vragen, en dat doet afbreuk aan de realiteitswaarde van hun antwoorden. Daardoor scoren bijvoorbeeld de Fransen bij Hofstede hoog en bij Trompenaars laag op de dimensie 'Individualisme'.
Het probleem van de vertekende antwoorden op vragenlijsten en daarmee 'onjuiste' scores, heb ik ondervangen door de 'Appreciative Inquiry-methode' (Charles Elliott, Locating the Energy for Change ) toe te passen. In plaats van te werken met vragenlijsten, voerde ik gesprekken met managers waarin de nadruk werd gelegd op de positieve aspecten van een als complex ervaren interculturele situatie. Op zijn Hollands gezegd: hou eens op met klagen, laten we eens kijken wat er goed gaat, en wat we daarvan kunnen leren voor de toekomst. Op die manier kun je wegblijven van politiek correcte antwoorden, zelfoverschatting of zelfonderschatting. Aan de orde komen immers niet meer de intenties maar de implementaties: wat heb je gedaan, wat ging er goed, en wat kan er eventueel nog beter.

Ik denk dat dit boek voor mijn collega's bij Sietar, die met het gedachtegoed van een van de twee Hollandse goeroes werken, interessant kan zijn. Het boek verschijnt maart/april bij Business Contact Amsterdam, ca 140 pagina's en naar ik hoop voor een prijs onder de 20 euro. Een Engelstalige editie is in de maak.

Mijnd Huijser
www.cmc-net.org
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.